16.134 tin tuyển dụng: lương, tuổi và giới tính

Chúng tôi đọc 16.134 tin tuyển dụng đang mở của 4.872 doanh nghiệp, lấy từ chính trang tuyển dụng công khai của họ. Sau đó chúng tôi đếm những gì tin đó nói: có nêu lương không, có đặt khung tuổi không, có yêu cầu giới tính hay ngoại hình không. Đây là bức tranh hiện tại. Không doanh nghiệp nào được nêu tên, không tin nào được trích nguyên văn, và mọi con số đều đếm lại được bằng một lệnh trong kho mã của chúng tôi.

Chúng tôi đếm cái gì, và không đếm cái gì

Nguồn là văn bản mà doanh nghiệp tự đăng: trang tuyển dụng của chuỗi bán lẻ, F&B, dịch vụ và các bảng tuyển dụng công khai. Mỗi tin được lưu nguyên văn ở chế độ riêng, không hiển thị công khai. Chúng tôi chỉ đếm theo mẫu cố định trên văn bản đó: cụm nêu khoảng lương, cụm nêu độ tuổi, cụm nêu giới tính, cụm nêu ngoại hình hoặc chiều cao.

Một tin chỉ được tính là "có nêu lương" khi trường lương có số. Một tin "có tiêu chí" khi văn bản chứa ít nhất một trong ba nhóm tuổi, giới tính, ngoại hình. Vì một tin có thể mang hai hay ba tiêu chí cùng lúc, ba tỉ lệ thành phần cộng lại sẽ lớn hơn tỉ lệ chung. Đây là phép đếm trên văn bản, không phải phỏng vấn doanh nghiệp. Nếu một tin viết "ưu tiên ngoại hình" thì được tính, còn "dễ nhìn" thì không. Vì vậy mọi con số dưới đây là mức sàn, không phải mức trần.

4.872 doanh nghiệp cho 16.134 tin: 3,3 tin mỗi nơi

Một con số dễ bỏ qua nhưng nói nhiều về cấu trúc thị trường: bình quân mỗi doanh nghiệp có 3,3 tin đang mở. Con số bình quân này che hai nhóm rất khác nhau. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ chỉ có một tin, thường là một vị trí họ cần gấp. Một nhóm nhỏ chuỗi lớn có hàng chục tới hàng trăm tin, vì mỗi cửa hàng mới là một đợt tuyển riêng. Vì vậy khi bạn tìm việc trong nhóm bán lẻ và dịch vụ, bạn đang chủ yếu đọc tin của vài chục chuỗi, chứ không phải của hàng nghìn công ty rải đều.

Hệ quả thực tế cho cả hai bên. Với người tìm việc, một chuỗi lớn thường có nhiều chi nhánh và nhiều khung ca, nên đáng để theo dõi trang tuyển dụng của họ thay vì chỉ đọc từng tin lẻ. Với doanh nghiệp nhỏ, tin của bạn cạnh tranh với hàng trăm tin cùng loại từ một chuỗi, nên phần nêu lương và mô tả ca làm là chỗ bạn có thể hơn, vì đó đúng là chỗ chuỗi lớn thường viết chung chung.

Chỉ 29,5% tin nêu một con số lương

Trong 16.134 tin đang mở, 4.758 tin (29,5%) có mức lương trong trường dữ liệu. Con số này gần như không đổi so với khảo sát ngày 21/10 (30,8% trên 13.433 tin), dù tổng số tin đã tăng khoảng 2.700. Nói cách khác, càng thêm tin thì tỉ lệ công khai lương càng không tự cải thiện.

Trong nhóm có lương, 4.307 tin (90,5%) nêu cả mức thấp và mức cao, tức là một khoảng. Phần còn lại chỉ nêu một đầu, thường là mức tối đa hoặc mức khởi điểm. Một khoảng rõ ràng hữu ích hơn một con số đơn, vì nó cho người đọc biết mình sẽ đi tới đâu sau khi vào làm.

66,9% chọn cách ghi "thỏa thuận"

10.801 tin (66,9%) đánh dấu lương ở dạng thỏa thuận, và 575 tin (3,6%) không nói gì về lương. Đây là điểm dễ hiểu nhất của thị trường này: hai phần ba tin đang mời ứng viên nộp đơn mà không cho biết khoảng tiền. Với người đang cân nhắc đổi việc, đó là một vòng hỏi đáp trước khi biết có nên đi phỏng vấn hay không.

Có lý do cho cách ghi này. Nhiều vị trí trong bán lẻ và dịch vụ có lương theo ca, theo doanh số, hoặc theo giờ, nên một con số cố định sẽ sai. Nhưng "thỏa thuận" không buộc phải im lặng về cấu trúc: vẫn có thể ghi lương cơ bản theo vùng, phụ cấp ca, và phần thưởng theo doanh số. Một tin như vậy vẫn linh hoạt mà vẫn trả lời được câu hỏi đầu tiên của người đọc.

6,5% tin đặt khung tuổi

1.044 tin (6,5%) nêu một khoảng tuổi, ví dụ từ 20 đến 35, hoặc "dưới 30 tuổi". Đây là tiêu chí phổ biến thứ hai trong ba tiêu chí chúng tôi đếm. Nó xuất hiện nhiều ở vị trí bán hàng, phục vụ và tạp vụ, nơi doanh nghiệp nghĩ tới sức bền của ca đứng.

Điều đáng chú ý là khung tuổi thường được viết như một yêu cầu cứng, trong khi công việc thực tế hiếm khi phụ thuộc vào tuổi. Một người 38 tuổi có thể đứng ca tám tiếng tốt hơn một người 25 tuổi. Khi một tin ghi khung tuổi, người đọc không biết đó là yêu cầu của luật, của khách hàng, hay chỉ là thói quen của người viết tin.

1,8% yêu cầu giới tính, 9,7% nêu ngoại hình hoặc chiều cao

294 tin (1,8%) yêu cầu một giới tính cụ thể, không phải "nam hoặc nữ". Cách viết hay gặp là nêu giới tính như một dòng riêng trong phần yêu cầu. 1.568 tin (9,7%) nêu ngoại hình hoặc chiều cao, thường ở vị trí lễ tân, tư vấn bán hàng, tiếp viên. Nhóm này nhiều hơn nhóm tuổi và gấp hơn năm lần nhóm giới tính.

Gộp lại, 2.604 tin (16,1%), tức khoảng một trong sáu tin đang mở, mang ít nhất một tiêu chí về tuổi, giới tính hoặc ngoại hình. Đây là con số tăng so với 13,8% hồi tháng 10, nhưng phần lớn mức tăng đến từ nhóm ngoại hình, và cách đếm nhóm này đã được siết lại trong lần chạy này.

Vì sao nhóm ngoại hình lại lớn hơn nhóm tuổi? Một phần vì ngoại hình và chiều cao hay được viết kèm trong mô tả công việc, ở dạng một câu ngắn trong danh sách yêu cầu, nên nó xuất hiện ở nhiều ngành hơn: bán hàng, lễ tân, phục vụ, tư vấn. Một phần khác vì đây là tiêu chí mà người viết tin cho là hiển nhiên, tới mức không thấy cần giải thích. Khi một tiêu chí được viết ra mà không ai trong công ty tranh luận, nó thường là thói quen cũ hơn là một yêu cầu thật của công việc.

Pháp luật nói gì, ở mức mô tả

Bài này là khảo sát dữ liệu, không phải tư vấn pháp lý. Ở mức mô tả văn bản: Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14) tại Điều 8 liệt kê các hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có phân biệt đối xử trong việc làm dựa trên một danh sách căn cứ. Giới tính và tình trạng hôn nhân nằm trong danh sách đó. Độ tuổi và ngoại hình không nằm trong danh sách đó, nhưng vẫn có thể vướng quy định ở văn bản khác, hoặc ở chính sách nội bộ của doanh nghiệp. Vì vậy câu hỏi đúng không phải "có bị cấm không", mà là "tiêu chí này có thật sự cần cho công việc không". Một câu trả lời viết ra được, kèm lý do, là thứ bảo vệ cả hai bên.

Giới hạn của khảo sát này

Đây không phải mẫu đại diện cho toàn bộ thị trường lao động Việt Nam. Nguồn nghiêng về bán lẻ, F&B và dịch vụ, vì đó là nhóm có trang tuyển dụng công khai mà chúng tôi đọc được. Tin đăng trên nhóm mạng xã hội, trên giấy dán ở cửa hàng, hoặc trong tệp PDF không nằm trong phép đếm này. Mỗi lần chạy lại, con số sẽ đổi, vì tin mở và tin đóng thay đổi hằng ngày. Con số trong bài là ảnh chụp ngày 04/11/2026.

Chúng tôi cũng không suy ra động cơ. Một tin ghi khung tuổi có thể vì người viết tin chép lại mẫu cũ của công ty, vì khách hàng của họ yêu cầu, hoặc vì họ thật sự tin tuổi quyết định sức làm việc. Dữ liệu chỉ nói tin đó viết gì. Phần "vì sao" thì phải hỏi doanh nghiệp, và đó là việc của một cuộc trò chuyện, không phải của một câu lệnh đếm.

Còn một giới hạn nữa, quan trọng khi so hai lần chạy. Tập dữ liệu mở và đóng theo lịch của từng chuỗi, nên giữa hai lần chạy có thể có vài nghìn tin vào và ra. Chênh lệch một vài phần mười phần trăm giữa hai ngày thường là nhiễu, không phải xu hướng. Chỉ nên đọc thành xu hướng khi mức dịch lớn hơn mức nhiễu đó, và khi nguyên tắc đếm không đổi. Lần chạy này có siết nhóm ngoại hình, nên riêng nhóm đó không so trực tiếp được với con số tháng 10.

Cách chúng tôi đếm, nếu bạn muốn kiểm tra

• Tập dữ liệu: các tin có trạng thái đang mở tại thời điểm chạy, mỗi tin thuộc một doanh nghiệp.
• Phép đếm chạy trên văn bản của tin, gồm tiêu đề, mô tả, yêu cầu và phần mô tả gốc.
• Mẫu so khớp là biểu thức cố định, không dùng mô hình ngôn ngữ, nên cùng dữ liệu cho cùng kết quả.
• Bảng số nằm trong một hằng số của tập lệnh tạo bài, để chữ và số không thể lệch nhau khi chạy lại.
• Không tên doanh nghiệp, không tên tin, không câu trích nào từ tin được xuất ra ngoài.